تاریخ کرج

در حوزه فرمانداری کرج بیش از ۱۰۰ اثر با ارزش فرهنگی – تاریخی و هنری شناسایی شده و در گزارش بررسی و شناسایی این منطقه درج گردیده. از آثار و مکان‌های تاریخی که دارائه قدمت دوره اسلام و بیش از اسلام و دوره قاجار و صفوی و قرن ۷ و ۸ و ۹ هجری می‌توان موارد زیر را نام برد.[نیازمند منبع] آثار فرهنگی و تاریخی دهستان‌های نسا، آسارا و آدران در منطقه‌ای کوهستانی قرار داشته و آبادی‌های آن‌ها در دره‌های پرشیب یا بر کناره بلند کوه‌ها ایجاد شده‌است.

• کاروانسرای شاه‌عباسی
• اثر     قدمت
• آهنین راه و پل سنگی     دوره اسلامی
• تپه‌های امامزاده احمد و محمود     دوره اسلامی
• مسجد هلجرد     دوره قاجار
• مسجد جامع     دوره قاجار
• کاروانسرای کندوان     دوره قاجار
• کاروانسرای شاه عباسی     دوره صفوی
• قبرستان قدیمی     دوره صفوی
• چنار حصار     ۸۰۰ ساله
• درخت سرو کهن     ۱۳۰۰ ساله
• تپه (آق تپه) مهرشهر     باستانی
• تپه مرد آباد ماهدشت     باستانی
• حمام حیدر آباد     صفویه

بر پایهٔ زبان کهن کرج، نام کرج از واژهٔ کاوک به معنی «میان تهی» گرفته شده و به خاطر این است که کرج میان دره واقع شده‌است. همچنین وجه تسمیهٔ دیگر آن از واژهٔ «کراج» است و با پیشینهٔ تاریخی آن در تپهٔ آتشگاه، کوه‌های کلاک، قلعهٔ دختر شهرستانک و قلعهٔ اشتهارد که در روزهای تابستان برای خبررسانی و دیده‌بانی آتش‌افروزی می‌شده، مرتبط است. همچنین گفتهٔ دیگری موجود است که نام کرج از واژهٔ کوه رج به معنی محلی که کوه‌های ردیف شده دارد، می‌داند و مورد دیگری که به آن اشاره شده نام کرج را بدست آمده از واژهٔ اکراج به معنی بانگ و فریاد می‌داند.[۱۱]

در فرهنگ نفیسی، کرج به معنی گوی، گریبان، چاک و شکاف آمده و آن رودخانه ایست که در کوه‌های شمال غربی ری جاری می‌شد و بلوک شهریار و ساوجبلاغ را مشروب می‌سازد و نام دهی است در کنار این رودخانه که پادشاهان قاجار در آنجا بناها و قصرهای عالیه برپا نموده‌اند. همچنین در کتاب‌های مختلف آمده، لفظ کرج از واژهٔ "کرژ" به معنی کوهپایه‌است.[۹]